Di Dîrokê de têkoşîna jin

 

Navê PKK’ê bixwe karekterê vê demê nîşan dide. Heta demek dirêj xwe li ser vî esasî bi rêxistin kir. Di gelek têkoşînan de jin wek şoreşger hebûn lê nebi nasnama xwe bûn. Newekheviya di nav zayendan de wek hişmendiya zilamsalarî nedigirtin dest, dijberî vê wek zagon dihat dest girtin. Ji ber şoreşgerbûn dema şoreş çêbû ewê maf bidana jina û wê pirsgirek çareser bibûya. Xwediyê vê hişmendiyê bûn. Ev xefîkek ya sosyalîzma reel ya ku newekheviya heyî wek hişmendî, pergal, çîn, zilamsalarî nedigirt dest û dîtin herî zêde jin ketinê. Evana bûn şaşitiyên esasî ku têkoşîn û keda jinan bê encam bimîne. Gelek netewên qaşo şoreş kirine ji jina re gotin, ‘Biçin mutfaxê xwarinê çêkin û zaroka xwedî bikin’. Di nava PKK’ê de rê li ber nêzîkatiyên eger pirsgirêkê netewî û çînayetî bê çareserkirin dê ti pirsgirêk nemîne, vebûn. Ji aliyekî ve hişmendiya desthilatdar, pergal brokrasî û çînayetî wek hişmendiya zilamtî nedihat fêhmkirin. Li aliyê din jî bandora vê hişmendiyê çiqas li ser zayenda mê heye, nedihat dahurandin. Ev nêzîkatiya seranser di rêya çareserkirin û têkoşîna zayendperestî de zêde zahmetî dida avakirin. Rêber Apo şerê di nav xwe û fatma de jî baldikişand li ser vê rastiyê. Fatma çanda dewletê, çîn û jinên klasîk li dijî cinsê xwe dida meşandin û wek ku ew çanda dayîka xwedawend temsîl dike, îfade dikir. Ji bo vê têkoşînê digot, ‘Bê eman bû û mirov difetisand.’

Ya din dema naskirin û bandora PKK’ê ya li ser civakê mezin bû, şerê çekdarî yê gerîla hat destpê kirin û ji hemû çînan jin û xort beşdarî refên gerîla bû, nakokiyên heyî mezin û pîr alî bû. Ji aliyekê ve fizîka jinê lawaz dihat dîtin, ji bo vê di gotin nikare di şertê çiya de jiyan bike û şer bike. Li aliyê din jî bandora olî û malbatgerî ya jin namûse û mulk dibîne pêwîst bê parastin di nava hevalên xort de dihatin dîtin. Zilamên heyî ne dixwest yan jî nezanî wê çawa dev jî desthilatdariyê berdin. Di aliyê jinê de jî rewş cûda bû. Bi tarzê divê em xwe îspat bikin, em ne namûsin û mulkê kesê ne, xwe didan pêş. Jinan ne dixwestin kole bin, lê nedizanîn wê çawa azad jî bijîn. Heta ne dizanîn ewê çawa bi hev re jiyan bikin. Rêxistinbûna xweser ji wan re tiştekî pir xerîb bû. Wisa li jinan hatibû kirin ku dû jin bê şer nikarin li gel hev jiyan bikin. Rêbertî dixwest van şîfreyên zilamsalar bişkîne ji bo wê digot, ‘Hunê bi hev re, li beramberî zilamtî û koletiya xwe şer bikin û hûnê bi serbikevin.’ Ev tîştekî nû û ji bo jinê xeta ji derveyî aqil bû. Xwe bi xwe şer kirin, fermandariya vî şerî kirin, fermana azadiyê ji bo xwe dayîn, ji vî şerê navxweyî bi serkeftî derketin fethek mezin bû. Rêbertî jî ev ji jinê dixwest. Divê pentegonên xwedayan bihata rûxandin û careke din parêzgehên xwedawandan bihata avakirin û wê ev yek jî ji aliyê jinên Mezobotamya yên li çiyayê Kurdistanê bê kirin. Careke din li Mezobotamyayê xwedawend û xweda wê biketiban nava şerekî bê eman, wê carek din xwedawend teqez bi serbiketiban. Rûxmê per û baskên wan hatiye şikandin jî divê bi serbikevin. Gelek zorî û zehmetî hatin kişandin. Gelek hevalên jin bi seqetî û şahadetê ev bac dan. Hevalên jin bi destê çeteyan hatin qetilkirin û gelekan jî kevneşopiyên heye derbas nekirin, ketin nêzîkatiyên lawaz û qutbûn. Gelek ji wan jî di zindanan de êşkenceyên giran derbazkirin û bi salan têde man. Gelek jinên wêrek û berxwedêr yên mîna Heval Sara, Bêrîtan, Azîme, Besê, Zîlan, Zekiye, Sema û bi hezaran qehremanê ku me navê wan ne nivîsandiye têkoşiyan, nasnameya jin bilind kir û bi lehengî jiyana xwe ji dest dan. Ji bo jiyanek azad girêka desthilatdarî û koletî ya penc hezar sal vekirin û bi desthilatdariyê re rû bi rû man. Pejirandina vê hişmendiyê hem ji bo zilam hem jî ji bo jinê ne hêsanbû.

Belku beşdarbûna nava refên PKK ne pejirandina vê jiyanê û gavek ji bo azadiyê bû. Lê kesayeta heyî nedibû bersiva wê çawa were jiyankirin û dev ji elimandinên heyî berdan ne hêsan bû. Van rewşan bi xwe re guhertin dida avakirin.  Di gelek aliyan de ji bo jinan golek ku erênî û neyênî tecrûbeyê jinan kom dibe di xuliqand. Li ser vê golê bedelên mezin hatin dayîn û ji her alî ve xwesertiya jinê hat rûniştkandin. Jina ku xwe nasnekir, li ser pirsên, rastiya jinê çiye? çawa ji rastiya xwe hatine dûrxistin? Wê çawa xwe avabikin? lêkolîn kir. Rêbertî bi tevgera jin û dahurandinê xwe ev pêvajo dan derbazkirin. Bi artêşbûna jin, pergal û partîbûna jinan re gavên ber bi vîn û azadiya jinê ve hat avêtin û ev bi qasî mîladek nû girîng bû. Di encama têkoşîn û bedelên giran de tevgera jina Kurd hat avakirin ev yek jî ne ji rêz bû. Jin xwe nas kir, pergala heyî nas kir ya herî girîng bû xwedî zanebûn û rêxistinek xweser. Îro dikare xwe bixwe biryara bigire, xwe bi parêzin û rêya alternatif bibîne. Ev ne tenê ji bo jinên Kurd destkeftiyek bingeh bû ji bo jinên cîhanê bûye mînaka jiyanek azad.

Wek têkoşîna xelasiya netewî û têkoşîna tevgera femînîzmê hat dîtin. Ger bi giştî pergal neyê guherandin û civak venegere cewherê xwe, ti destkeftî ne mayînde ye. Di şoreşa Rusyayê de tabûrên jin yê xweser hebûn, partiya jinan hatinbûn avakirin. Hema hema bi giştî li cîhanê rêxistinên xweser yê femînîst hebûn. Lê ji ber ku mijara jinê ji pergal û çînayetiyê qût nedigirtin dest, heliyan û ketin di bin xizmeta pergala baviksalarî de. Tesbît û têkoşîna şaş be, gotinên wê çiqasî rast be jî encamên rast dernaxîne holê. Marks di sedsala 19’emîn de wek teorî got, burjuwazî têkçû ji bo vê divê şoreşa ploreter bê kirin û ev şoreş bê jin nabe. Di sedsala 20’an de Lenîn ev gotina wî pratîze kir. Qaşo şoreşê sosyalîst kir. Lê ne burjuwazî ji ortê rakir, ne jî jin wek xwediyê şoreşan dît. Di encamê de çî bû. Şoreşa sosyalîzmê encex 80’ê sal li berxweda piştre rûxiya û bi koletiyek hîn kûr re rû bi rû ma û bû amûra meta ya bazirganiyê. Rêber Apo di sedsala 21’emîn de got, ‘Şoreş bê jin nabe, lê bi jina heyî re jî nabe.’ Her wiha got, ‘Ezê bi dil û mejiyê xwe bi jinan re bikevîm peywendiyê û ezê serê wan ber bi ezmana ve rabikim.’ Ev gotin ferqa şêwazê Rêbertî nîşan dide. Bi jinan nade windakirin. Belku wek jinên Kurd û tevgera jin me gelek bedelên mezin da ji bo em bên vê astê. Lê heta Rêbertiya me bi fîzîkî azad nebe divê em nebêjin me zahmetî dîtiye. Ji ber ku zahmetiya herî mezin Girava Îmraliye.

Di encamê de hem têkoşîn li beramberî hişmendiya zilam, feodaltî û koletiya jin, hem jî ji bo bi destxistina xweseriya jin, artêşbûn û partîbûna jinê hat avakirin. Di vê têkoşînê de bi sedan jin jiyana xwe ji dest dan û hîn jî didin. Bi dehan hevalê jin ji bo îrada jinan bidin qebûl kirin, bi roja di nava berfê de man, barê ji bedana xwe girantir hilgirtin, mirin da ber çavê xwe û li beramberî hêzên ku felsefeya PKK’ê napejirînin rawestiyan. Di encama keda Rêbertî de îro tevgera jin hat avakirin û ji bo bi milyonan jinên azad ên cîhanê bûn hêvî. Îro herkes vê di şopîne. Di vir de pirsa girîng ewe ku em wek jin çiqasî di ferqa vê keda hatî dayîn de ne. Ji bo mezinkirina vê, em çiqasî ked ji bo jiyanek azad didin.       

Sara zerdeşt