Burokrasî Çiye?

 

Bersivên Gel;

-Dogmatizme.

-Bi qalip tevgerîne.

-Terzê fikirîna dewletê ye.

-Kansere.

-Xitimandine.

-Pirsgirêk zêde kirine.

-Xantaltiya saziyane.

-Bê aqilî ye.

-Dijî demokrasî ye.

-Quralparêziye.

Burokrasî têgeheke Fransî û Yewnanî ye. Lewre peyva “buro” bi Fransî tê wateya “menzela kar”, “masayê kar.” Peyva “krasî” jî bi Yewnanî tê wateya “rêveberî.” Dema herdu peyv digihîjin hev, wek wate “rêxistinbûn û terzê xebatên saziyê dewletê.” Mirov dikare têgeha burokrasiyê yekser bi terz û fikirîna dewlet û desthilatdariyê ve girêbide. Lewre hem wek feraset bi desthilatdariyê ve destpêkiriye, hem jî wek rêxistinbûn û xebitîn bi dewletê re eleqedere. Ev têgeh di sala 1745’an de destpêkê ji aliyê fizyokrat û wezîrê Fransî Vîncent de Gournay ve hatiye bikaranîn.

Peyva burokrasî bi xwe re gelek nîqaş û gengeşiyan aniye. Lewre gelek aliyên dewletparêz ev têgeh parastine û erênî dîtîne. Lê belê gelek aliyên demokrat û sosyalîst jî rexne kirine. Li gel parastin û rexne jî heta niha ji ber hişmendiya serwer dewletparêze, hemû alî jî bi terzê burokrasiyê fikîrîne û kar kirine.

Burokrasî terzekê rêvebirînê ye û ji bo hebûna dewletê nebe nabe ye. Lewre dewlet û desthilatdarî ji derketina xwe heta niha bi hiyerarşî, quralên nivîskî, biryarên sazî, zagonên huquqî, karên dijcivakî, hişkbûn û hwd... xwe birêxistin kiriye. Bê gûman pêkhateyekî ku li ser van hîman xwe birêxistin kiribe, wê hemû saziyên wê jî li gorî vê werin avakirin û rêvebirin. Mixabin dewlet jî dixwaze gel bi vê hişmendiyê rêvedibe.

Lenîn ji bo burokrasiyê dibêje; “dijminê hûndirîn yê civakê ku sosyalîzmê avakiriyê ye.” Lewre sosyalîzma pêkhatî li ser dewlet û desthilatdarî hatibû avakirin. Ji ber vê dewsa ku xizmeta civakê bike, li dijî civakê radibû. Nivîskar Azîz Nesîn ji ber vê yekê gotiye; “burokrasî li serê dewletê jî û li serê sosyalîzmê jî belaya herî mezine.” Sazî û dezgehên ku bi terzê burokrasiyê tên rêvebirin piranî girîngî didin hiyerarşî, şikil, li hemberî pêwîstiyên civakê xemsarî, giranbûn, quralên ne pêwîst û hwd. Yanî mirovan bê îrade û bê bîryar dihêlin. Li gel vê jî sazî û dezgehan hem giran dike, hem jî bê bandor dike.

Di demokrasiyan de burokrasî nabe. Demokrasî hişmendiyeke û xwe rêvebirina gele. Yanî demokrasî wek burokrasî li ser quralên nivîskî ne, li ser exlaq û polîtîkayê xwe birêxistin dike. Saziyên demokrasiyê li gorî pîvan û rêgezên civakî xwe birêxistin dikin û wek terz jî demokratîkin. Rêbertî dibêje, “Dewlet îdare dike, demokrasî birêve dibe.” Dewlet bi burokrasiyê re pirsgirêkan girantir dike, demokrasî bi terzê xwe pirsgirêkan çareser dike. Ji ber vê wek fikirîn jî, wek jiyan jî pêwîstî bi demokrasiyê heye. Îro pirsgirêkên civakî ji ber belayê burokrasiyê bûne girêka kor. Ev girêk bingeha xwe ji dewlet û desthilatdariyê digire.

Li cihekî an saziyekî pirsgirêk zêde bin, pêwîste mirov li terzê xwe rêxistinkirin û karkirinê meze bike. Ev terz li gorî çi ye? Pêwîste mirov bersiva vê pirsê bide. Lewma hemû bi hişmendiyê re girêdayînê. Li gel ku Rêbertî li Kurdistan û Rojhilata Navîn şoreşa zîhnî jî çêkir, ev terz di hin cih, sazî û kesan de hîn jî xwe didomîne. Heta ku mirov di xwe de li ser esasê demokrasiyê şoreşa zîhnî pêk neyne nikare bi awayek azad bifikire û bijî. Kes û civakê ku azad nebe, wê li gorî hişmendiya dewlet û desthilatdariyê bijî. Ji ber vê divê mirov çavkaniya pirsgirêkan di xwe û hişmendiya xwe de biguherîne.

Di roja me ya îro de civak ji aliyê dewlet û desthilatdariyê ve ji her aliyê xwe hatiye dorpêçkirin û hatiye fetisandin. Civak ne dikare li gorî pîvan û rêgezên xwe jiyan bike ne jî dikare xwe birêxistin bike. Lewre hişmendiya burokrasiyê li qada jiyanê hatiye serwerkirin. Jiyana heyî ji ber vê ji nirxê pêpar maye û bê wate tê dîtin. Tiştê ku wate li jiyanê bar dike azadiyê. Azadî bi demokrasiye re pêkan e û panzehîra jehra burokrasiyê jî demokrasiyê.